Aile işletmelerinde eşlerin, çocukların veya diğer akrabaların iş yerinde çalışması oldukça sık rastlanan bir durumdur. Ancak SGK açısından aile bağlantısı tek başına sigortalılık için yeterli değildir; yıllar boyunca prim ödenmiş olması da her bildirimin otomatik olarak geçerli olduğu anlamına gelmez. Özellikle emeklilik döneminde geçmiş hizmetlerin değerlendirilmesi ile birlikte, “Eşimi kendi iş yerimde sigortalı gösterebilir miyim?” sorusu önemli hukuki ve mali sonuçlar doğurabilmektedir. Peki, hangi durumlarda eşin sigortalılığı geçerli sayılır, hangi durumlarda bildirilen günler emeklilik hesabında dikkate alınmaz? SGK uzmanı Özgür Erdursun, Dünya gazetesindeki köşesinde bu merak edilen soruları yanıtladı.
SGK mevzuatı açısından dikkat edilmesi gereken detaylar…
İşveren eşi kendi iş yerinde sigortalı gösterebilir mi? Eş adına SGK’ya bildirilmiş günler ve ödenen primler emeklilik hesaplamalarında geçerli olur mu?
Erdursun’a göre bu sorunun yanıtı özellikle emeklilik aşamasında önem kazanıyor. Çünkü SGK’ya işe giriş bildirgesi verilmiş ve yıllarca prim ödenmiş olması, o kişinin sigortalılığının her durumda geçerli olduğu anlamına gelmiyor.
Eşin gerçekten çalışıp çalışmadığı ve ücret alıp almadığı meselesine değinen Erdursun,
“5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na göre işverenin iş yerinde
Buradaki en kritik kelime “ücretsiz”.
Eğer eş, işveren olan eşinin iş yerinde gerçekten çalışıyor, bu çalışmasının karşılığında bir ücret alıyor ve ödenen ücret usulüne uygun bir şekilde işyeri kayıtlarına yansıyorsa sigortalı sayılması mümkündür.” dedi.
Erdursun, yalnızca eş olmanın sigortalılık üzerinde engel teşkil etmediğini vurguladı.
Erdursun’un yazısında ele aldığı sorular şunlardır:
“Sorunun ortaya çıkışı gerçekte çalışma ve ücret ilişkisi olmadığı halde eşin yalnızca sigorta günü kazanması veya emeklilik şartlarını yerine getirmesi amacıyla SGK’ya bildirilmesi durumunda söz konusudur.
Özellikle emeklilik başvurusu esnasında ya da SGK tarafından yapılabilecek incelemelerde fiili çalışma bulunmadığının veya eşe gerçek bir ücret ödenmediğinin tespit edilmesi halinde bildirilen hizmetlerin geçerliliği tartışma konusu olabilir.
Buna bağlı olarak mesele “Eşimi kendi işyerimden sigortalı gösterebilir miyim?” sorusuyla sınırlı değildir.”
Asıl soru şu: Eş gerçekten ücret karşılığında çalışıyor mu?
Cevap evetse ve çalışma usulüne uygun bir biçimde kaydedilmişse, sadece eş olmak sigortalılığa engel değildir.
Burada önemli bir detay daha mevcut.
Kanunda işverenin yanında çalışan çocukları, anne-babaları ve kardeşleri için de “ücretsiz çalışan” şeklinde özel bir sigortalılık istisnası yer almamaktadır.
Bu kişiler hizmet akdine dayanarak çalışıyorsa genel kural olarak sigorta kapsamına girmeleri gerekmektedir.
Ancak çocuklarla ilgili medeni hukuk hükümlerinden kaynaklanan bazı özel durumların ayrıca göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Özellikle küçük çocukların anne veya babalarına ait iş yerlerinde yaptıkları çalışmaların hukuki geçerliliği ayrıca değerlendirilmelidir.
Sonuç olarak aile bireyinin işyerinde çalışması tek başına “sigortası olmaz” sonucunu doğurmadığı gibi, sadece SGK’ya bildirilmiş olması da her durumda geçerli bir sigortalılık oluşturmaz.
DİĞER KİMLER SİGORTALI SAYILMIYOR?
Eşlerin sigortalılığı uygulamada en çok dikkat çeken örneklerden biri olduğunu belirten Erdursun, 5510 sayılı Kanunda sigortasız kalanların bununla sınırlı olmadığını ifade etti.
Kanunun ve SGK uygulamasının bazı çalışma türlerini zorunlu sigortalılığın dışında tuttuğunu belirten Erdursun konuya ilişkin şunları aktardı:
Aynı Konutta Akrabalar Arasında Yapılan İşler
Aynı konutta yaşayan ve üçüncü derece dahil olmak üzere akraba olan kişilerin aralarına dışarıdan başka biri katılmadan konut içinde yaptıkları işler nedeniyle çalışanlar sigorta kapsamında değerlendirilmiyor.
Ancak işe dışarıdan birinin katılması ya da hısımlık derecesinin kanunda belirtilen sınırın dışında kalması durumunda farklılıklar ortaya çıkabiliyor. Konut bir iş yeri niteliği kazanabileceğinden burada çalışanların sigorta durumu gündeme gelebiliyor.
Ev Hizmetlerinde Çalışanlar
Ev hizmetleri; çamaşır yıkama, bulaşık yıkama, ütü yapma gibi gündelik ev işleriyle ilgilidir.
Evde çalışan kişilerin sigortası konusunda çalışma süresi ve şekli önem taşımaktadır.
Bu alandaki mevzuat zaman içerisinde değiştiğinden günümüzde yapılacak değerlendirmelerde 5510 sayılı Kanunun Ek 9’uncu maddesindeki özel düzenlemelerin dikkate alınması gereklidir.
Dolayısıyla “evde çalışan kişi asla sigortalı olmaz” şeklindeki genel görüş doğru değildir.
Askerlik Hizmetini Yapanlar
Fiili askerlik hizmeti görenler bakımından da özel hükümlere tabi olunmaktadır.
Askerlik hizmeti sırasında yapılan bazı çalışmaların geçerliliği açısından ise belli kurallar bulunmaktadır. Bununla birlikte askerlik süresince sayılamayan izin süreleri ile erken terhis izni dönemlerinde yapılan çalışmalar değişik sonuçlara yol açabilir.
Bu nedenle askerlik dönemine denk gelen çalışmaların ayrıca incelenmesi gerekir.
Dışarıdan Geçici Olarak Türkiye’ye Gönderilenler
Yurt dışındaki kuruluşlardan Türkiye’ye çalışmak üzere gönderilen kişiler için özel sosyal güvenlik kuralları uygulanmaktadır.
Gönderilen kişinin geldiği ülke ile Türkiye arasında sosyal güvenlik sözleşmesinin varlığı, yabancı ülkedeki güvencenin devam edip etmediği önemlidir.
Uluslararası şirketlerdeki geçici görevlerin sosyal güvenlik statüsünün işe başlamadan önce doğru belirlenmesi gerekmektedir.
Uygulamalı Eğitim Kapsamında Çalışan Öğrenciler
Resmi meslek okulları veya yetkililerin izniyle kurulmuş meslek okullarında eğitimlerinin bir parçası olarak uygulamalara katılan öğrenciler de özel kurallara tabidir.
Burada yapılan işlemin normal bir hizmet ilişkisi mi yoksa eğitimin parçası mı olduğu önem taşımaktadır.
İşe Alıştırılan Hasta ve Maluller
Sağlık kuruluşlarında tedavi amacıyla işe alıştırılan hasta ve maluller açısından yapılan çalışmalar her koşulda hizmet akdi olarak kabul edilmemektedir.
Üretime yönelik faaliyette bulunmaları ve bunun karşılığında ödeme yapılması bile onların otomatik olarak sigortalı sayılmaları için yeterli olmayabilir.
Tarım Ve Orman İşlerinde Çalışanlar
Tarım sektöründe süreksiz çalışanlar için de özel düzenlemeler mevcuttur.
Kamu idarelerinde görev alanlarla 5510 sayılı Kanunun Ek 5’inci maddesine tabi olanlar ayrıca değerlendirilmektedir.
Dolayısıyla tarımda ya da ormanda yapılan çalışmalar herhangi biri için otomatik olarak sigorta kapsamına girmemektedir; bu çalışmaların niteliğine bakmak gerekir.
Kamu İdarelerinin Dış Temsilciliklerinde Çalışanlar
Türkiye’nin yurtdışındaki temsilciliklerinde görev yapan Türk vatandaşları için de istisnalar bulunmaktadır.
Temsilciliğin bulunduğu ülkede sürekli ikamet iznine sahip olan ya da o ülkenin vatandaşı olan Türk personelin bulunduğu ülkenin sosyal güvenlik sisteminde kayıtlı olup olmadığını belgeleyenlerin belirli koşullarda Türkiye’deki güvenceden yararlanamayacakları belirtilmektedir.
Uluslararası sosyal güvenlik sözleşmeleri ya da bulunulan ülkenin zorunlu yasaları gereği o ülkede sosyal sağlık sistemine dahil edilen personel hakkında özel hükümler uygulanmaktadır.
Gençlik Ve Spor Faaliyetlerinde Görevlendirilenler
Gençlik ve Spor Bakanlığı ile ilgili spor kuruluşlarının gençlik faaliyetleriyle kamp organizasyonlarında süreklilik arz etmeyen şekilde görevlendirilen kişiler için de özel istisnalar vardır.
Burada görevlendirmenin sürekli bir ilişkiye dönüşüp dönüşmediği önemlidir.
Bazı Kamu Görevlileri Ve Ücretsiz İzinli Öğretim Üyeleri
5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu’nun mülga hükümleri kapsamında ilgileri devam eden kişilerle belirli şartlarda ücretsiz izin kullanan öğretim üyeleri bakımından başka çalışmalardan kaynaklanan güvencelerle ilgili özel kurallar mevcuttur.
Amaç aynı dönemde çakışan sosyal güvenlik statülerini önlemek içindir.
Prim ödemek tek başına emeklilik hakkını yaratmaz
Tüm bu örneklerin ortak noktası aslında aynıdır.
Sosyal güvenlik hukukunda sadece “SGK’ya bildirim yapıldı mı? Prim ödendi mi?” gibi basit sorulara bakılmamaktadır.
Öncelikle kişinin kanunen nasıl değerlendirildiğine ve bildirilen çalışmaların gerçekliğine dikkat edilmektedir.
Bu yüzden özellikle emekliliğe yaklaşan kişilerin geçmişte aile şirketlerinden yapılan bildirimlere dikkat etmesinde fayda var; çünkü yıllarca prim ödemiş olmak otomatik olarak kanunen sahte olmayan durumu geçerli hale getirmez.
Başlangıçta sorduğumuz konuya dönecek olursak:
Eşi kendi işletmesinden sgk’lı göstermek tek başına sorun teşkil etmez.
Fakat eşi gerçekten çalışmalı, ücret almalı ve bu ilişki belgelerle kanıtlanmalıdır. Aksi takdirde problem bugün değilse bile ileride emeklilik aşamasında karşınıza çıkabilir.
The post Özgür Erdursun binlerce kişiyi uyardı: SGK tespit ederse yandınız first appeared on .
